Pu Khamhen Manlun:
Pu Khamhen Manlun, Singnga hausa na puah Manlun phung apat theipha pen leh atawpna (Manlun Hausa) chia theipha ahi.
Pu Khamhen in Singngat Hausa kum 1730-1804 sunglah vel a ana puah hiding a gintat ahi. Ama michngkip, mihat leh vaihawmsiam ahia, kum 74 sung lahvel vai ana hawm in bangma buaina anatuah sih a, buaina ana pieng sih hi.
Michngtah leh vaihawm siem himaleh vangsiet tah in tapa agam lua ding anei lou zieh in atanute agou akihawm uhi. Hausa hinapen athaheng thei ding Singngat ah Manlun mi a umlo zieh in asi masang in Singngat mi, michingtah Pu Shingvial Munluo khut ah asi masang in hausa hina ana pekhia hi. Pu Khamhen Manlun 1805 in asi a, Pu Shingvial in Pu Khamhen luang avui a, anei leh alam, agou teng atanute kituahtah in ahawmpieh hi. Tuazou in Pu Shingvial Munluo in Singngat Hausa hinala in vai ahawmtou paita hi.
Pu Shingvial Munluo(1805-1845)
Pu Khamhen in aasi masang apat ana mahual sa bang in Pu Shingvial in 1805-1845 sungteng vai ana hawm hi. Amazong apu bang in vaihawm asiem a, akhuo atui a itt mama hi. Pu Shingvial zong suanleh pah lang ah avangsiah a Pu Khamhen bang in tapa aneisih hi. Azi in zong asi san a azi si zou kumkhat masang in ama zong asi hi. Aman zong kum 40 sungvel vai ahawm man hi.. Atha heng ding mi a ana um sih hi. Tuahun lai a Singngat a na pemtha Pu Doutong Manlun chilou koima Manlun sung ah vaihawm thei ding a um sih a, Pu Doutong khut a hausa hina apieh khiat sawmlai in Pu Doutong Manlun in apute (Asungte) jui in Mallang (Kangpokpi khua ah) ana peisan tahi. Peilou ding a atanaute, ebe aphung , akha atu in akhap vang in Pu Doutong Manlun a ut sih a, bangteng Shingvial in na ki etkol ta heh chin apeisa thouthou ta hi. PU Shingvial leh Singngat mite ahase mama uhi. Tuachin Pu Shingvial in A bong sung ua Upa hinala in Salu jong ana kai hi.
Nikhat Pu Shingvial a gamvahna ah tuosiet tuah in ahing dammaw a, gintat lou pi’n kum 65 vel ahi in ashita hi. Aman kum 40vel vai ahawm man hi. Tuachi’n, Pu Shinghen Munluo in Hausa hinala in vai ahawm ta hi. Pu Shinghen in Pu Shingvial shi in a Sialtal naunga nei athat jong akichi hi.
Pu Shinghen Munluo(1845-1915)
Pu Shinghen in Hausa apuoh in kum 30 ching nailou hi, zi jong aneinai sih a, a Hausat puoh kum a pawltah in anu leh apaneo ten azi ding in a neita uh alah pieh uhi.
Azi toh ta pasal 3 leh numei 6 anei ua hinanleh vangsiet huai tah in atapa nina (ata guhna) Pu Tonghao maimai ana dam giap hi. Pu Shinghen mitha lian leh hat, minunnem leh zangai theitah ahiban ah mi kamtawm, nungah zong helngam beilou akichi hi. Minunem ahban ah khutsiem jong ahisih hi. Khatvei azi ading kawng aphan a, aphan zou in azi apie leh azi in hoimaw sa seng seng in tam bang hoihoi kapua sang in sita zaw vang chi’n tuap senan anei a, “Hizaw hizaw “ chi’n atuan chl thop hi.
Ama Pu Singhen pen milung ching mi leh vaihawm siem ahia, akhua tui meithai taga a itt mama a, akhua atui in zong apatat mama hi. Ama vaihawm sung in bangma buaina atua sih uhi. Adieh I meithai leh taga te tung ah a siem mama hi. Aman kum 70 sungvel vai ahawm hi. Hausa thupi leh chingtah jong ahi. Tuaban ah Siempu jong ahia, mi athoi chieng in tuanvai ding mi apoimaw sih a Siepu dangte bawlnuam lou hinanleh aman akibawl hi. Tuachi’n, kum 90 vel ahi in asita a, asi in atapa Tonghau pen tangval nou ahinalai zieh in Pu Sawmthong in vaidawn in Hausa hina ala hi.
Pu Sawmthong Munluo(1915-1925)
Pu Shinghen ashi in atapa Tonghau pen tangval nou ahinahlai zieh in Phung leh tang ten Pu Sawmthong pen Tonghau zinei masang a ding in hausa in apangsah uhi.
Tam hun sung in Mangkang te hing khang in potpaw ding in mi ang khawm ua, Behiang ah Pu Langzachin in Zou hausateng akhawm hi, tanah Pu Sawmthong zong ava pang hi. Singngat Kulpi ah mawpuoh na la in, pan nasatah in anala hi. Ama nuai ah Singngat Kul ngah in.
1. Simmawthang, Kamkeleng, Hangchin, Letkhup te galkap lamkai in apang uhi. Tangval sawl zangkhai in Lagou, Henkham, Tonghau te apang uhi. Thupoimaw leh thukin a um chieng in Behiang, Tongzang leh Hiangtam kulpi te ah thupia leh thusang in tangval sawl jangkhaite atai/pang uhi. Tambang in Zogal in pan nasatah in anala uhi.
Singngat a pangte lah ah Pu Kamkeleng agalvil na ah Mangkang te’n ana kapkha ua shina ana tuah hi. Tuachin MAngkangte hing hat in Singngat kulpi zong ahing luzou ua ana haltum un, pasal hat lailai te Pu Tonghau, Lagou, Tongkhup leh tangval Hangchin te ana man ua phaipi jail ah ana koi uhi.
2. Kum 1924 kumvel in Mimbung apat honkhat hinglut in Tangpizawl ah kha hing sat sawm ua, Pu Sawmthong in athei tah in akhua atite khawmpai in a del ua, Pu Letkhup in keileh pasal sawm(10) kiban/kihau ding na pang un heilang mi na hi uai chia gal atoh leh azah zah un zau in atai mang siengta uhi. Avan uh zong tamtah anuasia sieng uhi.
3. Tuachin igam kal awng lian seng chi’n 1925 kum in Tangpizawl khuo ana sat tha uhi.
Pu Tonghau Munluo(1925-1932)
1925 kum in Pu Tonghau in a vaidawnpa Pu Sawmthong apat in vaihawmnala in Hausa in 1925-1932 tan ana hawm hi.
Amapen mingal hat tah leh feltah ahi. Mi lungching leh lunggel siam th jong ahi. Tuaban ah, mihangsan ahi, akam jong atel mama achi uhi.
Ama vaihawm sung in Unau Haokip ten gam ahing keh ua, Manlun Reserve Zezaw luitan hinanleh Haokip Reserve Likhai lui (Tua Likhai khua, Behiang leh Singngat kikal a um) tan chi’n gam ahing keh uhi. Tamthu athei phet in apu Manlun te kung ah tai in ava gen hi. Pu Goulun Manlun in eima paldang chiet kihh ding koi Manlun Reserved chi umlou anachi san jieh in, aman jong abeh-a- phung khawm in Haokipte ana maitua pi hi. Tuachi’n Paldai chiangtan ana nangjou ua, tunitan in Paldai chiangtan HAokip Reserved in ana um hi.
Paldai chiangtan Haokip ten anglah tah un Buhsau leh Muallum a Zou umte Singngat a angla suh sawm leh Haokip ten aphal tasih hi. Tuabep in, aki nangtua kia ua, tua haileh kibuan-kikham ding, non nang zaw uleh na la ding uh, kon kangjo uleh kasia ka khon na ding ua ka hen den ding uh, chi’n Haokip ten a chiem ta uhi. Pu Tonghau in zong pompai in ani khap/chiam ni un a kuan ua, sapi Singphuan jang (tu a Munpi leh Simbuh kikal ah) aki sutua ta uhi. Munluo tatara (Mihat) PU Letkhup in ma akai a, Haokip te Pu Hemlam Haokip mihat in ma akai hi. Mipi mai ah pasal thahat kimuangte aban ban in aki buan ua, aki bang tuah tuah uhi. Tuachi’n, atawp nah, amihat asuan tegel uh, Pu Letkhup leh Pu Hemlam te hun ang tungta hi. Pu Hemlam leh Pu Letkhup ang kibuantah un mipi alang alang ah a ki kou/ong zuazua uhi.
“Pu Letkhup leh Pu Hemlam Kibuan”:
Zogam tatara Pu Letkhup leh Haokip tatara Pu Hemlam te kibuan kal ngahla in mipite aki hoh tuah ua, ahoh gin in van athawn zou hi. Tatara tegel akisah zou un ang ki buanta ua, aki kim tuoh mama uhi. Akibuan na uah singtuai phaipi chia chia te bang abot tan ua, zahkhaute bang a umlou bang in apal tan zatzat uhi. A en mipite a chiza lah atam ua, athanuam lah abei sih hi. TAngvalte bang hoimu loukha ding zau in singdawn ah akal uhi. Tua hunlai in Kungfu, Boxing chite umlou ahiman in thatang hat in akibuan ua, Pu Letkhup in alel deu chiang in Haokip langte ahoh ua Munluo langte da in aki ip tan dehdeh uhi. Tua ma bang in Pu Hemlam in a lel deu chiang in Haokip lame da in aki ip tan khialkhial ua Munluo langte kipah in ahoh va pum uhi. Tuabang a sawt tah akibuan nua in Pu Letkhup in pan hingsia dih in thakhat in Pu Hemlam hing buanpua a, tualtoh nendet in Pu Hemlam athanei teng toh aki tuh vang in athou zounon sih a, akituh khiat zouou ta zia in Pu Hemlam Pu Letkhup nuai ah anuai lut ta hi. Tuatah in Munluo langte kipah seng in ahoh ua, nupi langte bang kipahna mittui in atuam dim in akap uhi. Tuahchin Munluo langten azaw tah zia un Buhsau leh Munpi a Zou umte singngat ah apuisuh siangta ua, Buhsau, Munpi leh Muallum a zou umte Haokip ten sia ala non sih uhi. Tuahun lai in kiliau kikhap chi umlou ahi a, thangpaih nan ala sih ua, zu leh sa ane kia khawm theipai uhi.
Pu Thangzalam Munluo()
Pu Tonghau pen Zogal zou 1932 in asi ta a, atapa Khupkhanhau Hausa vaihawm ding in naupang nalai ahiman in athadawn ding in, abe-a-phung in Kangpokpi Sadar Hill District a um Pu Thangzalam Munluo vala uhi. Tuachi’n Pu Thangzalam in Singngat Hausa vaihawmna hingla hi. Singngat a apu phamsa Tonghau Munluo inn ah kinga a, tuana pat in hausa vaihawm hi. Apu Tonghau tanu lianpen Pi() Pu Khupkhanhau utapen hing kiteenpi tamawh a tuachi’n Pu Khupkhanhau naupang nou toh anu in inn tuan uhi. 1941 kum in Pu Khupkhanhau a unu nina Pi Nonching pasal in Burma a asepaih pangna ah zawpi a, Burma sepaih in va pang hi. Kum () Pu Khupkhanhau Burma a Karen galkap a aumlai in Pu Thangzalam in zong Singngat gamteng Pu Vialzachin Paite kung ah na zua khemawh hi. Tuachin Pu Vialzachin Paite in Singngat khuo ah Tangseu, khasana adang dang hing khonta a, tam bang in thubuai hing khang deu deu in Singngat a um a unau, abe-a-phung in ponah in Pu Khupkhanhau laihah uhi.
Pu Khupkhanhau Munluo()
Pu Khupkhanhau naupang teirol pan Burma gam a sepoy a aumlai in nikhat a Unaute apat in tambang laiha leh la muhi.
“Pupa satsa Ngattui vangkhuo, singte suan din alawm ei maw…
zotang bang hing pal in len hingdon aw simthu a kim chiang ah zal lai e…
Pu Khupkhanhau in zong a innkuante apat tambang laiha amutah in ponapai a,
Munluo Khanggui:
1. Nitui
2. Nivang
3. Munluo- Naulah
4. Vangsuang
5. Luokhomang
6. Siahmuang
7. Sawsong
8. Suangkim
9. Songgou
10. Kimhul
11. Hentut
Hentut in tapa ni anei hi.
___________________Hentut tate________________________
Khumleng ta
Amzawm ta
Lengshing ta
Zawmlet ta
Lengtong ta
Tongkhup ta
Shinghenta
Tonghau ta
Khupkhanhau Lungen ta
Tutkim ta
Tutshing ta
Hillian ta
Noutuang- tate
Liankhai leh Vangsiak
• Khupkhanhau Munluo tate
Khamkhohau- tate
1. Hauminlun
2. Haumuanthang
3. Goubiahlian
4. Jacob Haukholian- tate
1. Hauchinkhup
2. Mangsuanlal
3. Jamkhochinlunthang Lamkhanpau
1. Hausawmlal
2. Haulamthang
Tongkhup *Tongkhup
Doutong * Thangawn
Hawthang * Tongngam
Thangzalam
Hauzamang
Lamsuanthang.
*Tongngam ta
Awnkhozam leh--------
Kulzathang Khaikhozam
Hemzasei
Zamkhanthang
- From Hausienmuan
Father and Son
-
Fathers and Sons
Why Sons Always Need Their Fathers by Meredith R. Katz
(Louis Weber, CEO Publications International, Ltd. 7373 North Cicero
Avenue, Lincoln...
1 week ago

![Reblog this post [with Zemanta]](http://img.zemanta.com/reblog_e.png?x-id=63378d7f-3c2a-46c4-afe7-f69b207dc2d5)

0 comments:
Post a Comment